Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju ZHMS CG

Međunarodni projekat TRACE

Datum: 10.06.2026.

     Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore učestvovao je u realizaciji međunarodnog naučno-istraživačkog projekta TRACE (South Adriatic Passive Seismic Experiment), koji je sproveden u periodu od 20. maja do 5. juna 2026. godine na području južnog Jadrana.

     TRACE je rezultat međunarodne saradnje između Instituta za morske nauke Nacionalnog savjeta za istraživanja Italije (CNR-ISMAR), Nacionalnog instituta za geofiziku i vulkanologiju Italije (INGV), Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore (ZHMS), Univerziteta u Modeni i Ređo Emiliji (UniMORE) , Univerziteta Dalhousie (NFSI) i Univerziteta u Zagrebu (PMF).

Naučni tim na istraživačkom brodu „Gaia Blu“

     Glavni cilj projekta je unapređenje pokrivenosti seizmološkim mjerenjima u južnom Jadranu i omogućavanje preciznijeg lociranja podmorskih seizmogenih izvora, koji su često znatno udaljeni od seizmoloških stanica za monitoring, koje se nalaze na kopnu. U tu svrhu, tokom kampanje izvršeno je postavljanje mreže širokopojasnih seizmometara na morskom dnu (Broad Band Ocean Bottom Seismometers – BBOBS), koji će tokom najmanje godinu dana registrovati seizmičku aktivnost južnog Jadrana. Ovo ujedno predstavlja i prvo uspostavljanje mreže BBOBS instrumenata u najdubljim djelovima Jadrana.

     Pored uspostavljanja mreže za pasivni seizmički monitoring, sprovedena su multibeam batimetrijska snimanja morskog dna, akvizicija visokorezolucionih seizmičkih refleksionih profila (CHIRP Sub-Bottom Profiler), CTD oceanografska mjerenja, kao i uzorkovanje sedimenata pomoću klipnog korera. Prikupljeni podaci omogućiće detaljnije proučavanje strukture Jadranske ploče, aktivnih rasjednih sistema, deformacija morskog dna i sedimentacionih procesa u južnom Jadranu.

     Naučni ciljevi projekta obuhvataju karakterizaciju tektonske strukture Jadranske ploče sa posebnim fokusom na dubokovodni dio južnog Jadrana i njegovu povezanost sa aktivnim deformacionim zonama jugoistočnog Jadrana, istraživanje seizmotektonskih procesa povezanih sa zemljotresom iz februara 2024. godine, analizu savremene seizmičnosti i aktivnih tektonskih procesa u regionu, kartiranje deformacija morskog dna u području epicentralne zone navedenog zemljotresa, kao i utvrđivanje prisustva, starosti i karakteristika turbiditnih naslaga i podmorskih masovnih pokreta u najdubljim djelovima Južnojadranske kotline.

     Ispred Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore u realizaciji projekta učestvovala je Milena Tomanović, načelnica Odsjeka za analizu i obradu seizmoloških podataka. Tokom istraživačke plovidbe bila je zadužena za saradnju sa BBOBS inženjerima, praćenje i nadzor operacija spuštanja, relokacije i podizanja seizmometara sa morskog dna, akviziciju geofizičkih podataka, kao i kontrolu kvaliteta prikupljenih podataka.

Osnovne komponente BBOBS sistema i raspoređivanje instrumenata tokom istraživačkog projekta TRACE

         Očekuje se da će rezultati projekta značajno doprinijeti unapređenju procjene seizmičke i tsunami opasnosti za obalne oblasti Italije, Hrvatske i Crne Gore, smanjenju rizika po postojeću podmorsku infrastrukturu, uključujući energetske i telekomunikacione kablove, kao i planiranju budućih offshore energetskih i infrastrukturnih projekata. Integracijom novih podataka sa postojećim kopnenim seizmološkim i geofizičkim bazama podataka biće omogućen razvoj prvog sveobuhvatnog modela dubokih i plitkih geodinamičkih procesa koji oblikuju Jadransku ploču i njeno okruženje.

     Poseban značaj projekta ogledaće se u unapređenju saznanja o aktivnim rasjednim sistemima, deformacijama morskog dna, podmorskim klizištima i drugim geohazardima u južnom Jadranu, naročito na području južne Hrvatske i Crne Gore, koje predstavlja jedno od seizmički najaktivnijih područja Mediterana. Dugoročno, rezultati projekta doprinijeće jačanju kapaciteta za monitoring seizmičke aktivnosti, unapređenju procjene prirodnih rizika i razvoju buduće geofizičke infrastrukture za istraživanje duboke strukture Zemlje u Jadranskom regionu.

     Učešće Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju Crne Gore u projektu TRACE predstavlja značajan doprinos međunarodnoj naučnoj saradnji u oblasti seizmologije, geofizike i geologije mora, kao i daljem jačanju istraživačkih i stručnih kapaciteta Crne Gore u proučavanju seizmičkih procesa i procjeni geohazarda u Jadranskom regionu.